{"entities":{"Q4039902":{"pageid":6069620,"ns":120,"title":"Item:Q4039902","lastrevid":108782030,"modified":"2026-11-10T06:34:52Z","type":"item","id":"Q4039902","labels":{},"descriptions":{"en":{"language":"en","value":"scientific article; zbMATH DE number 193030"}},"aliases":{},"claims":{"P31":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P31","hash":"fd5912e4dab4b881a8eb0eb27e7893fef55176ad","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":56887,"id":"Q56887"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","id":"Q4039902$32D5EF9D-51FC-4C88-9D4A-F83BB38797D9","rank":"normal"}],"P225":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P225","hash":"e008a5a39e2bb5f470d31f3c57e40ef859221d86","datavalue":{"value":"0647.60001","type":"string"},"datatype":"external-id"},"type":"statement","id":"Q4039902$6B0EA360-E34F-43B1-B59B-C37CEEC7DF99","rank":"normal"}],"P16":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P16","hash":"b5622aa09cc15479991f2bf45258654222a25615","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":585613,"id":"Q585613"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","id":"Q4039902$C0DAD55A-F1F2-4053-893A-1E7199CAF4C6","rank":"normal"}],"P28":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P28","hash":"28319e3934f5b194abbcd5639e9eae3758e9e43c","datavalue":{"value":{"time":"+1993-06-05T00:00:00Z","timezone":0,"before":0,"after":0,"precision":11,"calendarmodel":"http://www.wikidata.org/entity/Q1985727"},"type":"time"},"datatype":"time"},"type":"statement","id":"Q4039902$C3B34184-9C57-40CE-A8AA-8E3D1BF1BF1D","rank":"normal"}],"P226":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P226","hash":"3abd516cf1ed91f6e6d0cecab4abda87285db3d3","datavalue":{"value":"60-01","type":"string"},"datatype":"external-id"},"type":"statement","id":"Q4039902$7E1B1D75-01E2-41CB-AEB7-BCA890CE7C09","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P226","hash":"b8ca62f95b8f2005a838795e0ff2b974481916e3","datavalue":{"value":"62-01","type":"string"},"datatype":"external-id"},"type":"statement","id":"Q4039902$85A586BA-7EF1-4BFB-BD8C-291F51D34520","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P226","hash":"4b7275e0d4b526075acce84a242d8537e929bb2d","datavalue":{"value":"60C05","type":"string"},"datatype":"external-id"},"type":"statement","id":"Q4039902$0107BF03-07BB-4B4A-BA99-2AD45AF3A695","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P226","hash":"44df7277dee91f07a1c7ea56f790ec9ba2653540","datavalue":{"value":"60Exx","type":"string"},"datatype":"external-id"},"type":"statement","id":"Q4039902$CB6A4B02-BED1-4A32-A107-16E5E453CE33","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P226","hash":"3348e8ec6db8630c6ff4798e3d75b18e5f34741a","datavalue":{"value":"60Fxx","type":"string"},"datatype":"external-id"},"type":"statement","id":"Q4039902$31A7147B-9D84-43CC-8CA1-A540BF594FD2","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P226","hash":"f5bfb1a484bfeac204bd18c11017be5bb1e729e1","datavalue":{"value":"60Jxx","type":"string"},"datatype":"external-id"},"type":"statement","id":"Q4039902$52DD1ECF-3789-4026-8DD7-98644EDA8F29","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P226","hash":"23753ed65db7ca77e23aa87e4abcc69a7e9645fb","datavalue":{"value":"60K05","type":"string"},"datatype":"external-id"},"type":"statement","id":"Q4039902$5D36230C-073B-4671-A2B0-E25A454548E8","rank":"normal"}],"P1451":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1451","hash":"abc5bafff61b21483bd5a6b6286b46090f09ccf1","datavalue":{"value":"193030","type":"string"},"datatype":"external-id"},"type":"statement","id":"Q4039902$7CAE6B86-EF3F-4A6F-8536-2AE0E91648E6","rank":"normal"}],"P1460":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1460","hash":"57f7fea50d2ce1b39b695c4a1313582eed405e38","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":5976449,"id":"Q5976449"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","id":"Q4039902$A09B97B4-6307-46D2-B8BD-E14DC908D4F7","rank":"normal"}],"P1643":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1643","hash":"cd02d3465e1e251ad44efa56b2db7841632fec2f","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":4002837,"id":"Q4002837"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","qualifiers":{"P1659":[{"snaktype":"value","property":"P1659","hash":"2e2da6c53f5a750999d81de2cca7409b6fb04c6a","datavalue":{"value":{"amount":"+1.0000002","unit":"1"},"type":"quantity"},"datatype":"quantity"}],"P1660":[{"snaktype":"value","property":"P1660","hash":"ac3c626774dcd0d16f89557f66586245841a01db","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":6767936,"id":"Q6767936"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"}]},"qualifiers-order":["P1659","P1660"],"id":"Q4039902$B0724D04-C1EA-4F8C-89C9-DB2B66CC3444","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1643","hash":"54f39ad516a200783bd89ea8673bafa58941c770","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":4940106,"id":"Q4940106"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","qualifiers":{"P1659":[{"snaktype":"value","property":"P1659","hash":"2e2da6c53f5a750999d81de2cca7409b6fb04c6a","datavalue":{"value":{"amount":"+1.0000002","unit":"1"},"type":"quantity"},"datatype":"quantity"}],"P1660":[{"snaktype":"value","property":"P1660","hash":"ac3c626774dcd0d16f89557f66586245841a01db","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":6767936,"id":"Q6767936"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"}]},"qualifiers-order":["P1659","P1660"],"id":"Q4039902$AA9EDA79-BBE0-4ED2-B045-8FEBFD6469F3","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1643","hash":"0cf2840d30e1d48e32bd6d7d35bcc0d36c96f4f8","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":4461355,"id":"Q4461355"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","qualifiers":{"P1659":[{"snaktype":"value","property":"P1659","hash":"2e2da6c53f5a750999d81de2cca7409b6fb04c6a","datavalue":{"value":{"amount":"+1.0000002","unit":"1"},"type":"quantity"},"datatype":"quantity"}],"P1660":[{"snaktype":"value","property":"P1660","hash":"ac3c626774dcd0d16f89557f66586245841a01db","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":6767936,"id":"Q6767936"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"}]},"qualifiers-order":["P1659","P1660"],"id":"Q4039902$B9148834-BF39-4B02-89AA-43D6497D7ED2","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1643","hash":"7060ee96155ba288f8ca36727393ed3779aa450b","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":4529542,"id":"Q4529542"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","qualifiers":{"P1659":[{"snaktype":"value","property":"P1659","hash":"2e2da6c53f5a750999d81de2cca7409b6fb04c6a","datavalue":{"value":{"amount":"+1.0000002","unit":"1"},"type":"quantity"},"datatype":"quantity"}],"P1660":[{"snaktype":"value","property":"P1660","hash":"ac3c626774dcd0d16f89557f66586245841a01db","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":6767936,"id":"Q6767936"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"}]},"qualifiers-order":["P1659","P1660"],"id":"Q4039902$D7E1CE0C-87E3-481A-BF4F-A66BD58C781D","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1643","hash":"46a70fb09cb442a06166da4943a10180a9aded0c","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":3842641,"id":"Q3842641"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","qualifiers":{"P1659":[{"snaktype":"value","property":"P1659","hash":"2e2da6c53f5a750999d81de2cca7409b6fb04c6a","datavalue":{"value":{"amount":"+1.0000002","unit":"1"},"type":"quantity"},"datatype":"quantity"}],"P1660":[{"snaktype":"value","property":"P1660","hash":"ac3c626774dcd0d16f89557f66586245841a01db","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":6767936,"id":"Q6767936"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"}]},"qualifiers-order":["P1659","P1660"],"id":"Q4039902$0F5F80B8-3DBC-4558-B6EA-0B8F4FE9F2B9","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1643","hash":"b1136a671a099f772568e60b1fcf021fa1d020f7","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":3467148,"id":"Q3467148"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","qualifiers":{"P1659":[{"snaktype":"value","property":"P1659","hash":"0b677e815ad9046cd35f830f0eb44817aa220900","datavalue":{"value":{"amount":"+0.98891807","unit":"1"},"type":"quantity"},"datatype":"quantity"}],"P1660":[{"snaktype":"value","property":"P1660","hash":"ac3c626774dcd0d16f89557f66586245841a01db","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":6767936,"id":"Q6767936"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"}]},"qualifiers-order":["P1659","P1660"],"id":"Q4039902$63DED069-02F4-4371-913A-6D0BD35BAB66","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1643","hash":"061f6177d7493593484afe82f0f73980a6234427","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":3223667,"id":"Q3223667"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","qualifiers":{"P1659":[{"snaktype":"value","property":"P1659","hash":"43ec7bab428e5ab319b9a37d3c2fdf14016ba084","datavalue":{"value":{"amount":"+0.97860473","unit":"1"},"type":"quantity"},"datatype":"quantity"}],"P1660":[{"snaktype":"value","property":"P1660","hash":"ac3c626774dcd0d16f89557f66586245841a01db","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":6767936,"id":"Q6767936"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"}]},"qualifiers-order":["P1659","P1660"],"id":"Q4039902$776F4B10-179E-4BD4-82FC-32217B621B7E","rank":"normal"}],"P1448":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1448","hash":"f149ac2048ee364be0c8c4aa44103d3845cd74eb","datavalue":{"value":"Dieses Buch ist aus einer Vorlesung hervorgegangen, die in G\u00f6ttingen regelm\u00e4\u00dfig vor Studenten der Mathematik und Physik, sowie vor Lehramtskandidaten gehalten wurde. Bereits die Erw\u00e4hnung des H\u00f6rerkreises macht deutlich, da\u00df es dem Autor nicht darum gehen konnte, Studenten wie Lesern auf kurzem Wege und m\u00f6glichst vollst\u00e4ndig das theoretische R\u00fcstzeug der Stochastik weiterzugeben. Sein Anliegen war vielmehr ``ein wenig von der Faszination zu vermitteln, die Stochastik aus\u00fcben kann''. Gemessen an dieser vom Autor selbst formulierten Zielsetzung ist das vorliegende Buch eine hervorragende Einf\u00fchrung in Wahrscheinlichkeitstheorie und Mathematische Statistik. Obwohl es f\u00fcr einen breiten Leserkreises gedacht ist, erweist sich sein mathematisches Anspruchsniveau als keineswegs gering. Oft wird der Leser mit interessanten und manchmal \u00fcberraschend kurzen Beweisen bekannter S\u00e4tze konfrontiert. Historische Bemerkungen, die in den meisten Lehrb\u00fcchern fehlen, erl\u00e4uternde Kommentare und interessante Aufgaben tragen zum Verst\u00e4ndnis mancher Aussage bei. Das st\u00e4ndig wiederkehrende Training des ``probabilistischen Denkens'', das auch Mathematikstudenten nicht immer leicht f\u00e4llt, ist eine der St\u00e4rken dieses lebendig und fl\u00fcssig geschriebenen Buches. Es ist zweifellos bestens geeignet bei einem aufgeschlossenen studentischen Leser das Interesse an weiterer, vertiefender Besch\u00e4ftigung mit dem Gegenstand zu wecken. Der Hochschullehrer findet Anregungen f\u00fcr seine eigene Lehrt\u00e4tigkeit. Das Buch gliedert sich in drei gro\u00dfe Kapitel (Diskrete Wahrscheinlichkeitsr\u00e4ume, Allgemeine Modelle, Markovsche Ketten). Im ersten Kapitel, das \u00fcber die H\u00e4lfte des Buches ausmacht, werden die Grundbegriffe erl\u00e4utert. Anleihen aus der Ma\u00dftheorie werden nicht gemacht. Folglich fehlen die ma\u00dftheoretischen Existenzs\u00e4tze. Im Hinblick auf die Zielstellung des Autors ist das kein Verlust. Nach der Einf\u00fchrung des Wahrscheinlichkeitsraumes werden Urnenmodelle diskutiert. \u00dcber viele instruktive Beispiele gelangt der Leser dann zum Unabh\u00e4ngigkeitsbegriff und zu bedingten Wahrscheinlichkeiten. Anschlie\u00dfend werden diskrete zuf\u00e4llige Gr\u00f6\u00dfen mit ihren Charakteristika eingef\u00fchrt. Die Chebyshevsche Ungleichung und das schwache Gesetz der gro\u00dfen Zahlen beenden dann den ersten Exkurs in die Wahrscheinlichkeitstheorie. Im 4. Abschnitt des ersten Kapitels f\u00fchrt der Autor dann mit p\u00e4dagogischem Geschick die Grundbegriffe der Sch\u00e4tztheorie ein. Im folgenden Paragraphen werden die ersten Grenzwerts\u00e4tze behandelt (Approximation der Binomialverteilung, Satz von de Moivre-Laplace, Poisson-Approximation der Binomialverteilung). Der n\u00e4chste Abschnitt bringt mit der klassischen ``tea-tasting Lady'' die Grundideen statistischer Tests. Danach endet das 1. Kapitel mit zwei der zahlreichen mit einem Stern versehenen Abschnitte ({\\S} 7 Erzeugende Funktionen, {\\S} 8 Entropie und Kodierung), die der Leser weglassen k\u00f6nnte. Aber gerade sie enthalten oft viel von dem, was an der Stochastik fasziniert, jedoch nicht unbedingt zum Grundwissen geh\u00f6rt. Das zweite Kapitel wiederholt zu Beginn die bereits fr\u00fcher speziell f\u00fcr diskrete zuf\u00e4llige Gr\u00f6\u00dfen eingef\u00fchrten Begriffe auf allgemeinem Niveau. Nach dem starken Gesetz der gro\u00dfen Zahlen wird der zentrale Grenzwertsatz nach einer Methode von Kersting gezeigt, die einen kurzen Beweis mit elementaren Hilfsmitteln erm\u00f6glicht. Wie schon im 1. Kapitel schlie\u00dft sich ein Abschnitt zu Sch\u00e4tzverfahren und Fehlerrechnung an. Der Autor geht hier exemplarisch vor. Aus allgemeinen \u00dcberlegungen heraus wird die Maximum-Likelihood-Methode motiviert. Weiter werden das Fehlerfortpflanzungsgesetz, die Methode der kleinsten Quadrate und die Begriffe Median, Ausrei\u00dfer und robuster Sch\u00e4tzer diskutiert. Anschlie\u00dfend werden in \u00e4hnlicher Weise Testverfahren (t-Test, einfache Varianzanalyse, \\(\\chi^ 2\\)-Tests, nichtparametrische Tests) behandelt. Im 3. Kapitel schlie\u00dflich f\u00fchrt der Autor als elementare zuf\u00e4llige Prozesse Markovsche Ketten ein. Nach der Klassifikation der Zust\u00e4nde wird das Langzeitverhalten der Ketten studiert. Das Buch klingt mit dem Erneuerungssatz und Betrachtungen zum Poissonproze\u00df aus.","type":"string"},"datatype":"string"},"type":"statement","id":"Q4039902$47A8825F-707E-465A-B887-FB585765EA24","rank":"normal"}]},"sitelinks":{"mardi":{"site":"mardi","title":"Publication:4039902","badges":[],"url":"https://portal.mardi4nfdi.de/wiki/Publication:4039902"}}}}}