{"entities":{"Q4385568":{"pageid":6415167,"ns":120,"title":"Item:Q4385568","lastrevid":108337739,"modified":"2026-11-06T00:01:39Z","type":"item","id":"Q4385568","labels":{},"descriptions":{"en":{"language":"en","value":"scientific article; zbMATH DE number 1142758"}},"aliases":{},"claims":{"P31":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P31","hash":"fd5912e4dab4b881a8eb0eb27e7893fef55176ad","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":56887,"id":"Q56887"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","id":"Q4385568$A976B1A8-BB85-4DE1-A33A-DBEC40D66B79","rank":"normal"}],"P225":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P225","hash":"16e8154dc258d8b9f9a69f990162a34f44408201","datavalue":{"value":"0897.01007","type":"string"},"datatype":"external-id"},"type":"statement","id":"Q4385568$8B4C414A-8C9D-4218-B69D-CCE53BDDBB4D","rank":"normal"}],"P16":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P16","hash":"67e583b7068efcb767f4639b3be9f610d4c08026","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":4385567,"id":"Q4385567"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","id":"Q4385568$6634A746-2230-4060-AA19-3764C6C12D42","rank":"normal"}],"P28":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P28","hash":"61e80ec9fc1cf2a62debc973de55d3fc5661c0c3","datavalue":{"value":{"time":"+1998-04-19T00:00:00Z","timezone":0,"before":0,"after":0,"precision":11,"calendarmodel":"http://www.wikidata.org/entity/Q1985727"},"type":"time"},"datatype":"time"},"type":"statement","id":"Q4385568$3C60815D-CAF1-453E-9BE2-5D202DCD4CAC","rank":"normal"}],"P226":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P226","hash":"1dab534463f4e4c35fd584c26ef9c9a3ebebc0e0","datavalue":{"value":"01A40","type":"string"},"datatype":"external-id"},"type":"statement","id":"Q4385568$8189B952-6F08-4960-B3FD-800B13F80019","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P226","hash":"01054dc6ba33aba8a952621f3343b259f4539d2d","datavalue":{"value":"01A45","type":"string"},"datatype":"external-id"},"type":"statement","id":"Q4385568$A5599E9E-3585-40A5-B8A2-B039F51D097A","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P226","hash":"66b8121e6b72a4ef8dd2842f0694889ce95a13fd","datavalue":{"value":"01-02","type":"string"},"datatype":"external-id"},"type":"statement","id":"Q4385568$BE554639-FA9F-4F68-900F-85C62A411FCB","rank":"normal"}],"P1451":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1451","hash":"7a2973d16a8401db5532e1aa092acebd1b490f24","datavalue":{"value":"1142758","type":"string"},"datatype":"external-id"},"type":"statement","id":"Q4385568$78F37FC8-9907-4CFD-9AAC-1B986D84C2DB","rank":"normal"}],"P1450":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1450","hash":"c1610322277028673025208a8a0833200c2fdcc1","datavalue":{"value":"ballistics","type":"string"},"datatype":"string"},"type":"statement","id":"Q4385568$EBDE9CAF-7B43-4EBC-B136-15B85BBB9161","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1450","hash":"c195695b4deb36935fbf5c8d0962c257d2065f71","datavalue":{"value":"axiomatics of mechanics","type":"string"},"datatype":"string"},"type":"statement","id":"Q4385568$AE424395-D709-4B27-9A7C-8F30D76820CB","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1450","hash":"5bb6526250ea0f89e04a9a907ec9eb2ec4323231","datavalue":{"value":"mathematical foundation","type":"string"},"datatype":"string"},"type":"statement","id":"Q4385568$044AB434-28E7-4E3A-9195-BBF4454C699E","rank":"normal"}],"P1460":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1460","hash":"57f7fea50d2ce1b39b695c4a1313582eed405e38","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":5976449,"id":"Q5976449"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","id":"Q4385568$8C502B5E-620F-4592-A36C-081709433771","rank":"normal"}],"P1643":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1643","hash":"7e5467471c3d469c4f119be00bd8fe70b14f425e","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":2151526,"id":"Q2151526"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","qualifiers":{"P1659":[{"snaktype":"value","property":"P1659","hash":"c101429f667b1a70959dcb125877da79ed0de116","datavalue":{"value":{"amount":"+0.7555884","unit":"1"},"type":"quantity"},"datatype":"quantity"}],"P1660":[{"snaktype":"value","property":"P1660","hash":"ac3c626774dcd0d16f89557f66586245841a01db","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":6767936,"id":"Q6767936"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"}]},"qualifiers-order":["P1659","P1660"],"id":"Q4385568$6BF0B3C1-2919-485A-AC44-D34B821D4C2A","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1643","hash":"a68e6ca3ec5e87fb62613b8237c5a9a7e4cd0b3d","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":1065772,"id":"Q1065772"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","qualifiers":{"P1659":[{"snaktype":"value","property":"P1659","hash":"7fdeedc87fb2a4f95885ca03e041a6888f3f7a11","datavalue":{"value":{"amount":"+0.74233943","unit":"1"},"type":"quantity"},"datatype":"quantity"}],"P1660":[{"snaktype":"value","property":"P1660","hash":"ac3c626774dcd0d16f89557f66586245841a01db","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":6767936,"id":"Q6767936"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"}]},"qualifiers-order":["P1659","P1660"],"id":"Q4385568$59561842-D54A-45DD-B4FD-9C01359040A6","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1643","hash":"c670d31a6d3c3b9d363f0f94314b290b9e83931c","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":4736015,"id":"Q4736015"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","qualifiers":{"P1659":[{"snaktype":"value","property":"P1659","hash":"1ff81d1cc1dbfe24dea0817cbd08325c284fd1bc","datavalue":{"value":{"amount":"+0.739856","unit":"1"},"type":"quantity"},"datatype":"quantity"}],"P1660":[{"snaktype":"value","property":"P1660","hash":"ac3c626774dcd0d16f89557f66586245841a01db","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":6767936,"id":"Q6767936"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"}]},"qualifiers-order":["P1659","P1660"],"id":"Q4385568$97C766C6-6AF6-4A2D-847F-1C58F26F84B6","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1643","hash":"8c228181e6aba7faaafcc87dae30527252df7ac0","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":4473541,"id":"Q4473541"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","qualifiers":{"P1659":[{"snaktype":"value","property":"P1659","hash":"1ff81d1cc1dbfe24dea0817cbd08325c284fd1bc","datavalue":{"value":{"amount":"+0.739856","unit":"1"},"type":"quantity"},"datatype":"quantity"}],"P1660":[{"snaktype":"value","property":"P1660","hash":"ac3c626774dcd0d16f89557f66586245841a01db","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":6767936,"id":"Q6767936"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"}]},"qualifiers-order":["P1659","P1660"],"id":"Q4385568$9A3C7C38-70FA-40D9-9D37-6120A5AF8E42","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1643","hash":"3140becc7b5c2571ab25d23aa77f0ba9f3f7d9b4","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":351431,"id":"Q351431"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","qualifiers":{"P1659":[{"snaktype":"value","property":"P1659","hash":"f59c1c00acb280e449f0a15c91b35a6fe914ac2a","datavalue":{"value":{"amount":"+0.7387884","unit":"1"},"type":"quantity"},"datatype":"quantity"}],"P1660":[{"snaktype":"value","property":"P1660","hash":"ac3c626774dcd0d16f89557f66586245841a01db","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":6767936,"id":"Q6767936"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"}]},"qualifiers-order":["P1659","P1660"],"id":"Q4385568$2799904F-E2C1-4832-985F-5550218A9E11","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1643","hash":"35f4bd3959f0635c140667d565231fb48d06ba0c","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":5692188,"id":"Q5692188"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","qualifiers":{"P1659":[{"snaktype":"value","property":"P1659","hash":"464f9f2193713ba8f362ccb71c03595a75419b63","datavalue":{"value":{"amount":"+0.73682594","unit":"1"},"type":"quantity"},"datatype":"quantity"}],"P1660":[{"snaktype":"value","property":"P1660","hash":"ac3c626774dcd0d16f89557f66586245841a01db","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":6767936,"id":"Q6767936"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"}]},"qualifiers-order":["P1659","P1660"],"id":"Q4385568$6A36C5E3-8311-4FD6-B7E4-F59F7D906F60","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1643","hash":"754285527e44eb147b561fe3db895bcf1a54b5b0","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":3517901,"id":"Q3517901"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","qualifiers":{"P1659":[{"snaktype":"value","property":"P1659","hash":"6460ba55f265e254d7588ff4ff98731e880da9c9","datavalue":{"value":{"amount":"+0.73403555","unit":"1"},"type":"quantity"},"datatype":"quantity"}],"P1660":[{"snaktype":"value","property":"P1660","hash":"ac3c626774dcd0d16f89557f66586245841a01db","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":6767936,"id":"Q6767936"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"}]},"qualifiers-order":["P1659","P1660"],"id":"Q4385568$8D722C21-CB70-4FEA-A609-BBB7AD29830A","rank":"normal"},{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1643","hash":"038373f74decbad134b3790f8a0ab77266a69e12","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":1673946,"id":"Q1673946"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"},"type":"statement","qualifiers":{"P1659":[{"snaktype":"value","property":"P1659","hash":"a87e9cd562ace4235206c58b19fc1fec2aefd033","datavalue":{"value":{"amount":"+0.73256236","unit":"1"},"type":"quantity"},"datatype":"quantity"}],"P1660":[{"snaktype":"value","property":"P1660","hash":"ac3c626774dcd0d16f89557f66586245841a01db","datavalue":{"value":{"entity-type":"item","numeric-id":6767936,"id":"Q6767936"},"type":"wikibase-entityid"},"datatype":"wikibase-item"}]},"qualifiers-order":["P1659","P1660"],"id":"Q4385568$7583DBB4-552F-4B4F-819B-212FF73F6F3B","rank":"normal"}],"P1448":[{"mainsnak":{"snaktype":"value","property":"P1448","hash":"7b63c0778ca0bd94cb547f30687d30546f47909a","datavalue":{"value":"Es geht gro\u00dfenteils um ``die Beleuchtung der Transformation der antiken und mittelalterlichen Lehre von den nat\u00fcrlichen und gewaltsamen Bewegungen in eine moderne Ballistik'' (S. 1), wobei nach der Skizzierung der Bewegungstheorien aus Antike und Mittelalter die Ballistik im 16. Jh. skizziert wird. -- Niccol\u00f2 Tartaglia (um 1499-1557) hingegen, dessen Leben, soweit bekannt, zun\u00e4chst zur Sprache kommt, wird anschlie\u00dfend anhand seiner Werke und aufgrund von deren Wirkungen vorgestellt, im Kontext mit den Arbeiten von Zeitgenossen und Nachfahren, sowie in der Beurteilung durch die Nachwelt. In seiner ``Nova Scientia'' von 1537 versuchte er ``ein in sich stimmiges ballistisches Gesamtkonzept zu entwickeln'' (S. 111), als zwischen Geometrie und Physik angesiedelte Wissenschaft aufgefa\u00dft (S. 57), wobei die Mathematik -- anders als bei Galileo Galilei (1564-1642) -- ``sowohl das Leben der Menschen als auch die Naturvorg\u00e4nge vielfach dominiert'' (S. 123). ``Die Kasuistik zu \u00fcberwinden durch ein leistungsf\u00e4higes, m\u00f6glichst universelles Konzept hebt ihn \u00fcber das Mittelma\u00df seiner Fachgenossen hinaus'' (S. 123 f.). Er st\u00fctzte sich hierbei auf seine Idee von der ``Verbindung von Deduktionswissen und Erfahrungswissen'' (S. 125). Wenn auch Galilei gro\u00dfenteils zum Ma\u00dfstab f\u00fcr die Mechanik der Renaissance wurde, so finden sich doch bei Tartaglia bemerkenswerte Ans\u00e4tze. So ist er der erste Ballistiker, der versucht, die Wirkung eines Geschosses im Ziel zu quantifizieren (S. 188), die Ballistik axiomatisch zu begr\u00fcnden und deduktiv zu rekonstruieren (S. 208), bzw. der hierbei ``erstmals \\(\\dots\\) Erfahrungswissen in einer konsequenten mathematischen Theorie zu begreifen'' (S. 230) beabsichtigt. Tartaglia, obwohl Anh\u00e4nger des geometrisch argumentierenden Euklid, erlangte zudem in der modernen Algebra bleibende Bedeutung. Auf ausf\u00fchrliche Art werden noch die weiteren Arbeitsgebiete dieses au\u00dfergew\u00f6hnlichen Autodidakten vorgestellt. Im Abschnitt ``Der Einflu\u00df der Mathematik auf die Philosophie der Renaissance'' geht es laut Verf. darum, da\u00df seinerzeit die Methodik der Mathematik, deutlicher der Geometrie, im Vordergrund stand und als m\u00f6gliches Modell zum Transport humanistischen Gedankenguts studiert wurde (S. 354). Die Mathematik allein ist folglich gem\u00e4\u00df Tartaglia Garant f\u00fcr den Erwerb wahren Wissens (S. 364). Es ist klar, da\u00df vor allem der Proportion bei dieser ``Mathematisierung der Natur'' (S. 404) eine \u00fcberproportionale Rolle zukam. Dem ist aber aus meiner Sicht der gleichzeitig \u00e4u\u00dferst erfolgreiche, weil von Vorbildern gro\u00dfenteils unabh\u00e4ngige Versuch entgegenzustellen, n\u00e4mlich die Operationen der Arithmetik und der Algebra nach Jahrhunderten langer Stagnation zu formalisieren; freilich noch ohne logische Fundierung, weil die Axiomatik der Zahlenebene erst im 19. Jh. erfolgte. Es folgt ``Tartaglias \u00dcbersetzung der Elemente des Euklid''. In ``Tartaglias Wissenschaftsbegriff'' wird nochmals sowohl auf die unterschiedlichen Darstellungen und die unterschiedliche soziale Herkunft einzelner humanistischer Wissenschaftler eingegangen, als auch auf Tartaglias pers\u00f6nliche Intentionen: ``Mathematischer Wissenschaftler zu sein und auch als solcher anerkannt zu werden'' (S. 552), oder z.B. eine axiomatisch begr\u00fcndete Mechanik seiner Vorstellung gem\u00e4\u00df verwirklicht zu sehen (S. 553). Insgesamt handelt es sich um ein Buch, das man nicht einfach ``lesen'' kann, weil durch die vielen Querverweise eine umfassende Darstellung der erkenntnistheoretischen, methodologischen und wissenschaftlichen Situation der Naturwissenschaft vor Galilei versucht wird. Allgemein l\u00e4\u00dft sich das Bem\u00fchen Tartaglias erkennen, die damals noch bestehende Kluft zwischen Wissenschaft und handwerklicher Praxis zu verkleinern (S. 62 f.). Ein ausf\u00fchrliches Literaturverzeichnis ist beigegeben, doch zumindest ein Personenregister h\u00e4tte nicht geschadet.","type":"string"},"datatype":"string"},"type":"statement","id":"Q4385568$991CF69F-4D04-43AF-8CF6-0CDE3FE66582","rank":"normal"}]},"sitelinks":{"mardi":{"site":"mardi","title":"Publication:4385568","badges":[],"url":"https://portal.mardi4nfdi.de/wiki/Publication:4385568"}}}}}